Naukowcy z Uniwersytetu Florydy dokonali niezwykłego przełomu w leczeniu raka: nowa szczepionka mRNA całkowicie wyeliminowała guzy u myszy, nawet w przypadkach, gdy dotychczasowe metody leczenia zawiodły. Badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Biomedical Engineering pokazuje, że szczepionka nie atakuje bezpośrednio raka, ale zamiast tego maksymalizuje układ odpornościowy, dzięki czemu zwalcza nowotwory tak, jakby były infekcją wirusową.
Nowe podejście do immunoterapii nowotworów
Przez wiele lat opracowywanie szczepionek przeciwnowotworowych koncentrowało się albo na znalezieniu uniwersalnego celu białkowego dla nowotworów, albo na stworzeniu spersonalizowanych szczepionek dostosowanych do mutacji poszczególnych pacjentów. To badanie przedstawia trzecie, potencjalnie rewolucyjne podejście: wykorzystanie szeroko stosowanej szczepionki mRNA w celu prostego pobudzenia naturalnych zdolności przeciwnowotworowych układu odpornościowego.
Kluczem jest stymulacja, a nie specyficzność. Wyzwalając ekspresję białka PD-L1 w nowotworach, szczepionka zwiększa ich podatność na atak. W połączeniu z istniejącymi inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego (lekami usuwającymi ograniczenia układu odpornościowego) efekt jest wzmocniony. W niektórych przypadkach sama szczepionka wystarczyła, aby zabić guzy w mysich modelach raka skóry, kości i mózgu.
Jak to działa: wzmacnianie układu odpornościowego
Szczepionka wykorzystuje technologię mRNA podobną do tej stosowanej w szczepionkach przeciwko COVID-19, ale nie jest zaprojektowana do specyficznego zwalczania raka. Zamiast tego ma na celu wywołanie silnej odpowiedzi immunologicznej. Ten wybuch aktywności budzi uśpione komórki T – komórki odpornościowe, które wcześniej nie były w stanie zaatakować guza – umożliwiając im namnażanie się i niszczenie komórek nowotworowych.
Naukowcy odkryli, że metoda ta działa nawet w przypadku nowotworów, które zazwyczaj są oporne na leczenie. „To odkrycie stanowi dowód na to, że szczepionki te mogłyby potencjalnie zostać wprowadzone na rynek jako uniwersalne szczepionki przeciwnowotworowe, uwrażliwiające układ odpornościowy na indywidualny nowotwór pacjenta” – powiedział dr Elias Sayur, starszy autor badania.
Od spersonalizowanego do uniwersalnego: przyszłość leczenia raka?
Badanie to opiera się na wcześniejszych sukcesach odniesionych w badaniach klinicznych na ludziach, w których spersonalizowana szczepionka mRNA skutecznie przeprogramowała układ odpornościowy w celu zwalczania agresywnych guzów mózgu. Obecne badanie poszerza te ustalenia, wykazując, że szczepionka generyczna – niedostosowana do konkretnego pacjenta – może osiągnąć podobne, a w niektórych przypadkach nawet silniejsze wyniki.
Konsekwencje mogą być głębokie. Jeśli wyniki te potwierdzą się w badaniach klinicznych na ludziach, może to doprowadzić do powstania „gotowej do użycia” szczepionki przeciwnowotworowej dostępnej dla wszystkich pacjentów, niezależnie od rodzaju nowotworu. Jak ujął to dr Duane Mitchell, jeden ze współautorów badania, może to być „uniwersalny sposób na pobudzenie własnej odpowiedzi immunologicznej pacjenta na nowotwór”.
Zespół pracuje obecnie nad udoskonaleniem szczepionki i przyspieszeniem jej wejścia do badań klinicznych na ludziach. Perspektywa opracowania szeroko skutecznej szczepionki przeciwnowotworowej, która będzie w stanie wykorzystać mechanizmy obronne organizmu, stanowi znaczący krok naprzód w walce z tą śmiertelną chorobą.
