Rosnąca debata polityczna i społeczna na temat bezpieczeństwa fluoryzacji wody miejskiej zderzyła się z nowymi dowodami naukowymi. Choć nagłówki mediów i politycy alarmują o wpływie fluoru na rozwój poznawczy, duże, długoterminowe badanie nie wykazało żadnych dowodów na to, że niski poziom fluoru w wodzie pitnej wpływa na IQ lub funkcjonowanie mózgu dzieci.
Badania: dane od dziesięcioleci
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences zespół naukowców przeanalizował ogromny zbiór danych obejmujący 10 317 absolwentów szkół średnich w stanie Wisconsin.
Badanie było wyjątkowo wszechstronne, ponieważ śledzono uczestników przez długi okres – od 1957 do 2021 r. – aż do osiągnięcia przez nich wieku 80 lat. Naukowcy ocenili, kiedy każda osoba została po raz pierwszy wystawiona na działanie fluoru i skorelowali ten okres z wynikami IQ i innymi miarami funkcji poznawczych przez całe życie.
Wniosek był jasny: nie stwierdzono istotnego związku pomiędzy ekspozycją na fluor a zmianami zdolności poznawczych.
„Mieliśmy dane umożliwiające sprawdzenie związku między narażeniem na działanie substancji we wczesnym okresie życia a wynikami w wieku dorosłym” – powiedziała dr Gina Rumore, badaczka z Uniwersytetu w Minnesocie i współautorka badania. „I odkryliśmy… brak komunikacji”.
Wyjaśnianie zamieszania: dlaczego nieporozumienie?
Ostatnia fala obaw wynika w dużej mierze z kontrowersyjnego artykułu z 2025 r., w którym zasugerowano związek między fluorem a niskim IQ. Eksperci zauważają jednak, że taki wniosek wynikał z błędnej interpretacji danych globalnych.
- Stężenie ma znaczenie: Dr Kelly Johnson-Arbor, toksykolog w MedStar Health, zwraca uwagę, że badania cytowane w kontrowersyjnym artykule przeprowadzono w regionach, w których stężenie fluoru jest znacznie wyższe niż w amerykańskiej wodzie z kranu.
- Kontekst ma znaczenie: Kiedy dowody naukowe są rozpatrywane oddzielnie, bez uwzględnienia zmiennych dawkowania i środowiska, może to prowadzić do powszechnej dezinformacji.
- Historyczny sceptycyzm: Dr Rumore zauważa, że strach przed fluorem nie jest nowy; istnieje w różnych formach od lat pięćdziesiątych XX wieku, często podsycany raczej względami społecznymi lub politycznymi niż faktami biologicznymi.
Konieczność stomatologiczna: dlaczego fluoryzujemy wodę?
Pomimo debaty dentyści twierdzą, że fluoryzacja wody miejskiej pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi zdrowia publicznego zapobiegających próchnicy zębów.
Według dr Julie Meyerson, dentystki z Nowego Jorku, fluor działa w sposób „podwójnego działania”:
1. Remineralizacja: pomaga przywrócić ważne minerały (takie jak wapń i fosforany) z powrotem do szkliwa zębów, tworząc twardszą, odporną na kwasy powierzchnię zwaną fluoroapatytem.
2. Działanie przeciwdrobnoustrojowe: Ogranicza zdolność bakterii w jamie ustnej do rozkładania cukrów i wytwarzania kwasów powodujących próchnicę.
Bez tego minerału zęby stają się znacznie bardziej podatne na codzienne ataki kwasów spowodowane przez bakterie i spożycie cukru.
Podsumowanie
Chociaż ruchy polityczne i błędnie zinterpretowane badania kwestionują fluoryzację wody, długoterminowe dowody podłużne sugerują, że niski poziom fluoru stosowanego w miejskich wodociągach jest bezpieczny dla rozwoju poznawczego i pozostaje istotny dla zdrowia zębów.
